Alweer een tijd geleden hoorde ik Michelle van der Burgt enthousiast vertellen over haar vergevorderde plannen om een boek te schrijven over de geschiedenis van Hofstede Zwaanwijck. Nu dit boek af is, leek het mij een goed idee om haar eens nader aan de tand te voelen over wat ze allemaal te weten is gekomen over deze ‘hofstede’. Michelle woont sinds 2002 samen met haar man Hans in één van de appartementen van Zwaanwijck, nadat zij daarvoor een paar jaar in Amsterdam hadden gewoond.

In 2009 was Michelle op zoek naar oude foto’s en trof in de archiefkast van de Vereniging van Eigenaren van Zwaanwijck een compleet pakket aan van originele eigendomsakten, inclusief de originele bijbehorende zegels. De oudste originele akte die zich in dit archief bevond, dateert uit 1718 en betreft een testament van Jan Pieterszoon Oostwaard, destijds eigenaar van de boerderij en de landerijen op de locatie van Zwaanwijck. Het gevonden archief was helemaal compleet toen Michelle het aantrof, waardoor tot aan het jaar 1900 duidelijk is wie en hoe lang iemand eigenaar is geweest van Zwaanwijck. Daarna is deze taak overgenomen door het kadaster. Ikzelf heb tijdens mijn gesprek met Michelle even in deze originele stukken mogen kijken, en ik kan me voorstellen dat je hierdoor erg nieuwsgierig wordt naar de verhalen achter deze eigendomsakten. De stukken zijn zo oud dat ik ze nauwelijks durfde aan te raken! Aan de hand van onderzoek bij onder andere het Stadsarchief in Amsterdam, het Nationaal Archief in Den Haag, het Archief in Breukelen en de Historische Kring in Nederhorst ten Berg heeft Michelle vervolgens de complete geschiedenis van Zwaanwijck op schrift kunnen krijgen. Oorspronkelijk was het hoofdgebouw een T-vormige boerderij die ongeveer op de plek stond waar nu het koetshuis staat. Jan Brands heeft deze oorspronkelijke boerderij vervolgens ‘opgepimpt’ met een voorgevel in classistische stijl met een verdieping en een zolder. In de lange poot van de T werd toen een keuken gebouwd. Tevens bevonden zich daar een kamer voor de tuinman en een stal voor de paarden en koetsen.

Er zijn veel mooie verhalen te vertellen over de vroegere bewoners van Zwaanwijck. Zo is er een verhaal over de heer Johann Arnold Heinrich Rhodius, afkomstig uit het Duitse Rijnland, die zich met twee broers in Esséquebo vestigde, een provincie in het huidige Brits Guyana. Hier wisten zij een aanzienlijke rijkdom te vergaren op de daar aanwezige plantages. Na het overlijden van zijn vrouw, wordt in juni 1817 in de Guynese krant De Royal Gazette melding gemaakt van het feit dat de heer Rodius voornemens is om met één knecht de kolonie te verlaten. Rhodius vertrekt om onbekende redenen niet terug naar Duitsland maar naar Amsterdam, en koopt in 1818 Zwaanwijck voor Nfl 14.000,- van de heer Jan Kluytenaar. Vervolgens verandert hij de naam Zwaanwijck in Esséquebo. Rhodius kan echter niet lang van Esséquebo genieten: enkele maanden na de aankoop sterft hij. Dit was overigens niet ongebruikelijk: veel planters die jarenlang in de tropen hadden gewerkt, konden het Hollandse klimaat niet aan. Rhodius wordt begraven in de kerk van Nigtevecht, waar zijn grafsteen nog steeds is terug te vinden onder de trap van de preekstoel. De drie kinderen en de kleinkinderen van Rhodius komen vervolgens naar Nigtevecht om de nalatenschap te regelen. Op 31 oktober 1818 wordt er op Esséquebo een familieberaad gehouden waarbij ook een paar goede vrienden van de familie aanwezig mogen zijn en mogen meebeslissen, aangezien er te weinig familieleden in de buurt wonen. Tijdens dit familieberaad worden de voogden en toeziend voogden benoemd die de belangen van de minderjarigen moeten behartigen. Een Vrederechter (te vergelijken met de huidige kantonrechter) komt eraan te pas om de beslissingen goed te keuren en uiteindelijk beslist de Rechtbank van Amsterdam dat Esséquebo op een openbare veiling verkocht mag worden. Wat er met de knecht is gebeurd die met Rhodius mee zou gaan naar Amsterdam vertelt het verhaal overigens niet!

In de volgende Sleutel kunt u het vervolg van de geschiedenis van Hofstede Zwaan- wijck lezen.